Updates & Bronnen

Nieuwe inzichten in reken‑wiskundeangst
Op 23, 24 en 25 juni bezocht Brenda de conferentie van de Mathematical Cognition and Learning Society (MCLS) in Padua (Italië). Drie dagen met onderzoekspresentaties over het leren en onderwijzen van rekenen en wiskunde. Ze woonde verschillende sessies bij over reken-wiskundeangst.

Reken‑wiskundeangst: de kip‑en‑ei-vraag
Een terugkerend thema was de vraag wat eerst komt: angst of falen. Gaan leerlingen met reken‑wiskundeangst minder goed rekenen omdat ze opdrachten vermijden en hun werkgeheugen wordt bezet door zorgen, of ontstaan angstklachten juist doordat ze herhaaldelijk falen bij reken‑wiskundetaken? De meningen bleven verdeeld; verschillende onderzoeken laten vooral zien dat angst en falen elkaar wederzijds beïnvloeden.

Vermijding van rekenen en wiskunde
Veel leerlingen met reken‑wiskundeangst vermijden rekenen en wiskunde. Er zijn inmiddels diverse Engelstalige vragenlijsten ontwikkeld die vermijding op verschillende tijdschalen in kaart brengen: op de korte termijn (bijvoorbeeld zich mentaal afsluiten tijdens rekeninstructie), op middellange termijn (huiswerk uitstellen) en op lange termijn (studiekeuze). Ook wordt gekeken naar de contexten waarin vermeden wordt, zoals toetsen, huiswerk en klassikale situaties. Omdat “vermijding” vaak voorkomt als een negatieve manier om met reken‑wiskundeangst om te gaan, is het interessant om deze instrumenten te vertalen naar het Nederlands en te gebruiken in ons eigen onderzoek.

Nieuwe interventies tegen rekenangst
Op de conferentie werden verschillende nieuwe interventies gepresenteerd. In de interventie “Brave like a lion” leren leerlingen wat angst doet met het lichaam, welke functie angst heeft, hoe je kunt ontspannen ondanks angst, en ze gaan stap voor stap steeds spannendere reken‑wiskundesituaties aan. Een onderzoeker uit Singapore presenteerde een reken‑app met een avatar die positieve boodschappen geeft bij fouten, zoals “neem even adem” en “je kunt dit!”. Daarnaast zijn er interventies die vooral inzetten op het versterken van reken‑wiskundevaardigheden. Een recente meta‑analyse laat zien dat de meest effectieve aanpak een combinatie is van het versterken van reken‑wiskundevaardigheden én het gericht verminderen van angst.

De rol van ouders
Nieuw was de aandacht voor de rol van ouders van leerlingen met reken‑wiskundeangst. Ouders zijn immers de eerste reken‑”leerkrachten” van kinderen en blijken jonge kinderen vaak heel adaptief te begeleiden. Tegelijkertijd menen veel ouders dat rekenspeelgoed, zoals speelgoed met cijfers en puzzels, geschikter is voor jongens dan voor meisjes. Door zulke omgevingsinvloeden kunnen kinderen het idee ontwikkelen dat rekenen vooral voor jongens is. Naast deze omgevingsfactoren is er ook aandacht voor genetische factoren: zowel angst als aanleg voor rekenen hebben een genetische component. Het is dan ook niet verrassend dat ouders van reken‑wiskundeangstige leerlingen deze angst vaak bij zichzelf herkennen. Wanneer dergelijke ouders hun kinderen helpen met reken‑wiskundehuiswerk, kunnen ze onbedoeld negatieve signalen afgeven, zoals een fixed mindset (“ik ben nu eenmaal niet goed in rekenen”). Een interessant idee dat werd besproken is het trainen van reken‑wiskundevaardigheden van ouders, zodat zij met meer zelfvertrouwen betere rekenhulp kunnen geven.

Leerkracht, fouten en klasklimaat
Verschillende presentaties zoomden in op de rol van de leerkracht. Uit interviews met leerlingen met reken‑wiskundeangst blijkt dat zij vaak een slechte relatie met hun reken‑wiskundeleraar hebben ervaren, al zijn er ook voorbeelden waarin leerkrachten juist een bron van steun waren. Ook het omgaan met fouten in de klas kwam aan bod. Voelen kinderen dat zij fouten mogen maken, of voelen zij zich snel voor schut gezet? Opvallend is dat reken‑wiskundeangstige leerlingen kunnen ervaren dat de leerkracht hen straft voor fouten, terwijl diezelfde leerkracht bewust een positief klimaat probeert te creëren. Deze leerlingen zijn bijzonder gevoelig voor mogelijke consequenties van het maken van fouten. Met nieuwe inspiratie terug naar huis Na drie intensieve dagen vol lezingen en discussies kwam ik geïnspireerd thuis, met een lange lijst aan veelbelovende artikelen en onderzoeksideeën die ik graag met collega‑onderzoekers verder wil verkennen.

Op de foto’s: het conferentietasje met programma en waaier, de oude universiteit (Palazzo del Bo),de poort naar de universiteit en de basiliek van de Heilige Antonius van Padua.